چه هنگام تولید کنندگان علم دچار چالش میشوند

چه هنگام تولید کنندگان علم دچار چالش میشوند

چه زمانی تولید کنندگان قادر به تولید علم متناسب با شرایط جامعه نیستند؟

این میتواند ناشی از دو مسئله باشد.اول این که نشاط علمی از جامعه رخت بر بسته است.برای مثال دانشگاه ها میتوان این شواهد را دید که دانشگاه ها در رقابت علمی کوشا نیستند.رقابت علمی میان علم آموزان کم شده و دچار سستی شده است.مدرسان علم نیز نمیتوانند همچون مدرسان دوران جابر ابن حیان باشند و معیشت در زندگی آنها مهمتر از علم است.یعنی اگر بدانند پولی به آنها داده نمیشود حاظر به تدریس علم نیستند.اینها همه از نشانه های کاهش نشاط علمی جامعه است.در همین راستا بازاری را در نظر بگیرید که اشتیاق رقابت بر سر جذب مشتری بسیار زیاد باشد.اگر رقابت از بازار رخت بر بندد،نه تنها نشاط رقابت از میان رفته بلکه نشاط جامعه برای خرید هم از بین رفته است.در جامعه ای که نشاط علمی از میان برود،قطعا نشاط تفکر و تعقل که دو محرکه اصلی نهضت علمی از نگاه امام صادق علیه السلام است نیز از جامعه رخت بر بسته و ذهن ها منجمد شده و سپس خالی میشوند و فساد و فحشا در جامعه امری طبیعی میشود.

رهبران راه آزادی/سید مقتدا صدر

رهبران راه آزادی/سید مقتدا صدر
سید مقتدا صدر در خانواده ای روحانی در سال 1352 هجری شمسی در نجف به دنیا آمد.پدرش سید محمد صدر روحانی برجسته و از علمای پرنفوذ عراق به شمار می آمد.پدر سید مقتدا در سال 1377 در یک عملیات تروریستی در عراق ترور شد و مقتدا صدر بعنوان صدر ثانی در عراق مطرح و رهبری خود را بر یک جریان شیعی در عراق تحکیم بخشید.
مقتدا صدر پس از گذراندن دوران نا امنی و خفقان صدامیان و فرارسیدن دوران سلطه امریکا بر خاک عراق فعالیت های فرنگی و نظامی خود را دنبال کرد.چنان که امریکایی ها او را خطر جدی در عراق برای خود قلمداد میکردند.به قول یکی از مقامات ازتش امرکایی او مثل یک ماهی رونده است که میتواند تبدیل به یک کوسه جونده شود.
پس از ترور سید محمد صدر،پسرش سید مقتدا رهبری جریان جیش المهدی را بر عهده گرفت.
در دوران اشغال عراق توسط امریکا دوربین ها دیگر او را نشان ندادند و گویا این رهبر شیعی تصمیمی به ظاهر شدن در مقابل دوربین های بین المللی و مطرح کردن بیش از پیش خود نداشت که این امر تلاش امریکایی ها را برای پیدا کردن او افزایش داد و فشارها بر شهرک صدر عراق بیش از پیش اوج گرفت.درواقع پس از توقیف هفته نامه الحوزه که ارا و نظرات ضد امریکایی صدر در آن منتشر میشد،فصلی از درگیری های نظامی در عراق کشوده شد و جیش المهدی به مدت یک سال درگیری های خفیف با ارتش امریکا پیدا کرد که این روند تا سال 2005 به پایان رسید.البته دلیل اصلی این درگیری ها تنها توقیف این هفته نامه نبود.بلکه امریکایی ها بارها به شهرک صدر حمله کردند تا سید مقتدا را دستگیر کنند اما هر بار با شورش جیش المهدی علیه خود روبرو شدند.
پس از یک سال دیگیری مقتدا صدر تصمیم گرفت که به منظور تکمیل روند گروه خود و طرفدارانش و جلوگیری از سرکوب حزب صدر و جیش المهدی،تنها به فعالیت های سیاسی روی آورد از این رو فعالیت های گروه جیش المهدی را به حالت تعلیق در آورد.
یکی از اقدامات عجیب و البته تاثیر گذار مقتدا صدر در ضرایطی که امریکایی ها در پی ترور او بودند،حاظر شدن او در کنار رییس جمهور عراق یعنی جلال طالبانی بود که به این واسطه امریکایی ها را بحت زده و سر درگم نمود و توانست توان نفوذ خود را در دولت جدید عراق به رخ همگان بکشد.به گفته بسیاری او در سالهای پس از تعلیق جیش المهدی در ایران به سر برده است.مقتدا صدر در تظاهرات ملیونی مردم عراق در سال 1390 وعده داد که در صورت تمدید توافقنامه امنیتی حضور اشغالگران امریکایی تمدید جیش المهدی را لغو خواهد کرد و عراق را برای امریکایی ها به صحنه جنگ سخت تبدیل خواهد نمود.
اما تا پیش از این شرایط سختی بر گروه صدر حاکم بود . دوستان و اطرافیان او که بیشتر در مجلس عراق مشغول به فعالیت بودند از سفر مقتدا صدر به ایران خبر دادند.او به ایران آمده بود که ضمن تکمیل تحصیلات خود و کسب تجارب کافی برای رهبری یک جریان سیاسی امنیت خود را نیز تضمین کند.به گفته دوستانش،تا زمانی که امنیت در عراق برقرار شود و امریکایی ها خاک عراق را ترک کنند،مقتدا صدر در ایران خواهد ماند.
ماندگار شدن صدر در ایران ناشی از تفکرات و فعالیت های ضد امریکایی این رهبر مبارز بود.او باید تا بر قراری امنیت در عراق در ایران می ماند.پس از خروج نیروهای امریکایی از عراق و ایجاد امنیت نسبی در عراق،مقتدا صدر به عراق بازگشت و فعالیت های سیاسی خود و گروهش یعنی گروه صدر را از سر گرفت.بسیاری از تحلیلگرا سیاسی افول قدرت سیاسی جریان صدر را صدام حسین و حزب بعث نمیدانند بلکه حمله امریکا به عراق بارز ترین عامل شکست جریان صدر است چرا که تا پیش از حمله امریکایی ها به عراق و حتی در دوران حاکمیت حزب بعث عراق،حزب مقتدا صدر از جایگاه سیاسی برجسته ای برخوردار بودند.از پیش از حمله امریکا به عراق تا کنون جریان صدر همچنان فعالیت های سیاسی خود را فعال نگه داشته است هرچند گاهی افول و گاهی صعود کرده اما هیچگاه از صفحه سیاست عراق حذف نشده است.
مشاجرات لفظی مقتدا صدر و نوری مالکی و مخالفت های پی در پی او با دولت سابق عراق نشان از اندیشه عمیق و ضد استعماری او در خصوص رابطه با امریکا دارد.البته این مشاجرات لفظی در دولت مالکی باقی نماند و اختلاف نظرات مقتدا صدر با رییس جمهور و نخست وزیر کنونی عراق ادامه دارد اما او به خوبی میداند که این دعواهای سیاسی تنها راه برای بهبود اوضاع عراق تاکنون بوده است.
سید مقتدا صدر پس از ورود تروریست های داعش به عراق موافقت خود را با تاسیس گروه های مردمی شبه نظامی شیعی جدای از جیش المهدی ،ابراز نمود و از این رو لشکر ها و گردان ها و احزاب نظامی فراوانی توسط شیعیان عراق تاسیس شد که همگی حرکت عظیمی را برای پا سازی عراق از چنگال داعش و امریکا از سر گرفتند که تاکنون موفقیت های فراوانی بدست آورده اند.به گفته بسیاری از تحلیل گران سیاسی پس از خروج داعش از عراق دیگر جایی برای دخالت اهل سنت عراق در سیاست و حکومت باقی نمیماند چرا که گروه های شیعی چنان گسترش یافتند که رسیدن به قدرت آنها سالها زمان میبرد.
سید مقتدا صدر بارها در مقابل دوربین ها با لباس نظامی ظاهر شد و خود را آماده مبارزه با داعش دانست.او هم اکنون فعالیت های نظامی خود را علیه داعش ادامه میدهد و روز به روز بر قدرت نظامیان تحت امر خود می افزاید.به عقیده برخی سید مقتدا صدر به منظور برخی ملاحضات امنیتی اکنون در ایران به سر میبرد.

شاخص های تمدن سازی در اندیشه امام صادق علیه السلام

شاخص های تمدن سازی در اندیشه امام صادق علیه السلام

امام صادق علیه السلام همانند جد بزرگوارش در برنامه خویش در مساله تولید علم و تمدن سازی، مولفه ها و شاخصه هایی را در نظر داشت که نمیتوانست آن را در زندگی خود دنبال نکند. آن حضرت برای رسیدن به تمدن مطلوب اسلامی که ما اکنون از آن به تمدن سازی شیعی و یا تمدن سازی اسلام ناب محمدی صلی الله علیه و الهی و سلم میشناسیم، بر شاخصه هایی تاکید کرد که اکنون نیز باید در تجدید نهضت تولیدعلم و جنبش تمدن سازی و بازسازی تمدن اسلامی از آن بهره مند شویم.

 از نظر امام صادق علیه السلام نهضت فرهنگی و علمی باید بر دو پایه اصلی تعقل و تعبد قرار گیرد. اصولا نهضتی دربعد انسانی و تمدن سازی موفق و مطلوب است که انسان را چنان که هست بشناسد و او را موجودی تک بعدی به شمار نیاورد. از این رو، همان اندازه که نادیده گرفتن معنویت و ابعاد روحی و روانی انسان، به معنای شکست نهضت تولید علم و تمدنی و هر طرح و پروژه دیگری است. نادیده گرفتن تعقل و ابعاد عقلانی و عقلایی نیز بهره ای جز این نخواهد داشت.

انسان موجودی است که می بایست آرامش را در تعبد و آموزه های وحیانی بجوید و آسایش را با تعقل و به کارگیری عقل و عقلانیت بعنوان پیامبر درونی فراهم آورد.

آرامش و آسایش دو شاخص اصلی سعادت بشری است. این دو مولفه دو بخش و دو بعد انسانی را تامین می کند. پس برای رسیدن به آرامش، نیازمند وحی و آموزه های وحیانی یعنی تعبد است و برای رسیدن به آسایش نیازمند آن است تا از عقلانیت به درستی بهره مند گردد و آن را به خوبی به کار گیرد. از این روست که امام صادق علیه السلام همچون پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله و سلم بر عقلانیت و بهره گیری از آن تاکید می ورزید. چنان که در کتب معتبر احادیث شیعه احادیث بسیاری درباره ارزش و اهمیت عقل و جایگاه آن از آن حضرت امام صادق علیه السلام و سایر ائمه علیهم السلام نقل شده است.

 در نگرش و بینش امام صادق علیه السلام هرجا عقل باشد، دین و حیا به عنوان دو همراه همیشگی و جدایی ناپذیر حضور جدی دارند و هر جایی که عقل نیست نباید در جستجوی دین و حیا بود و سراغ آن را گرفت.چون نه تنها عقل و حیا نیست بلکه تفکر و اندیشه هم جایگاهی ندارد.تصمیم گیری نیز کند شده و اختیار از کف انسان میرود و تنها هوا و هوس است که بر اعمال بشر حاکم میشود..

ایشان کسانی که در دین سخن از قیاس و تمثیل عقلایی برای رسیدن به توسیه ها و آموزه های دستوری وحیانی می زنند، مردود و یار و یاور شیطان و اهل آن دانسته و می فرماید:نخستین کسی که قیاس کرد ابلیس بود.از دیگر شاخصه هایی که آن حضرت برای تولید علم و نهضت علمی و فرهنگی مبتنی بر اصول وحیانی و عقلانی بیان می دارد و بر آن باور دارد،فرهنگ سازی است. 

به نظر امام صادق علیه السلام نمی توان بدون فرهنگ سازی از جامعه امید داشت تا به اصول علمی علاقه مند باشد و نشاط فکری در جامعه بوجود آورند و در راستای تمدن سازی اقدام به تلاش علمی و کوشش عملی نماید. از این جاست که مساله ارزش علم و دانش آموزی در نظر آن حضرت بسیار مهم جلوه می کند و روایات بسیاری در تشویق علم آموزی از آن حضرت وارد دیده میشود. 

در این راستا امام صادق علیه السلام خود به ایجاد کلاس های متعدد آموزشی و کارگاه های علم آموزی و توسعه و بسط تولید علم اقدام می کند.

به نظر امام صادق علیه السلام علم می بایست پویا، اثرگذار، کاربردی باشد. از این روست که در دانشگاهی که آن حضرت تاسیس نمودند اختصاص به علم خاصی نداشت و همه علوم و فنون رایج تدریس می شد، نه تنها پویایی علم، اصل است بلکه تاکید بر کاربردی بودن به نیازهای عصر، از اصول اساسی و شاخصه اصلی است. 

شاگردان آن حضرت علیه السلام از جابربن حیان گرفته تا هشام بن حکم کلامی تا زراره بن اعین فقیه و حقوقدان، با توجه به این شاخصه ها عمل می کنند. دانشگاه چهار هزار نفری آن حضرت تاکیدی است بر اصل فراگیری علوم و ایجاد فرهنگ سازی عمومی در همه دانش هایی که زمینه ساخت یک تمدن بزرگ علمی را مبتنی بر علم و اندیشه را فراهم می آورند.

به نظر امام صادق علیه السلام جوامع، همواره در پویایی و پویش به سر می برند و نیازها و مسایل آنها دگرگون و نو می شود، از این رو، جنبش تولید علم و نهضت فرهنگی باید پویا باشد تا بتواند با توجه به مقتضیات زمان و مکان و نیازهای متغیر انسان و جوامع عمل کند.

از این روست که به شاگردان خود پاسخ هایی را می آموزد که متناسب با دانش های آن روز است و به شاگردان تعلیم می دهد که روش پاسخ گویی باید با توجه به شرایط فردی و یا جمعی و نیز با هدف حل مشکلات و گرفتاری های بشر باشد.

از دیگر شاخصه های جنبش تولید علم این است که باید به عنوان یک نهاد از ثبات و تداوم برخوردار باشد. اگر تولید علم بعنوان یک نظام قانون مند و نهاد گونه نشود، هرگز تولید علم و فرهنگ به اندازه نیازها و نیز در راستای پاسخ گویی به مسایل و مشکلات جامعه نخواهد بود. نهادینه کردن جنبش این است که توان بالقوه باید را به صحنه عمل و فعلیت رساند و موانع را از پیش روی جامعه بردارد. 

امام صادق علیه السلام برای نهادینه سازی تولید علم تشکیلات علمی منسجمی را پایه ریزی کرد. برای تامین نیازهای مالی با استفاده از خمس و دیگر امکانات مادی، دانشمندان جوان را در راستای تولید علم واقعی مبتنی بر اصول اسلام ناب محمدی صلی الله علیه و اله بسیج نمود. این اقدام امام صادق علیه السلام موجب شد تا حرکت های علمی فرد محور نشود و با از دست رفتن دانشمندی،علم او نیست و نابود نشود، بلکه دیگر شاگردان آن را ادامه دهند و به نهایت و بلوغ رسانند. چنین است که پس از مرگ هر شاگردی آن علم را به شاگردان دیگر منتقل کرده و دانشمندان شیعی در همه علوم سرآمد روزگار می گردند.

 اگر به کتاب هایی که به عنوان الاوایل یا کتب تاریخ علوم و یا مانند آن مراجعه شود می توان دریافت که بیشتر علوم و دانشها از تولیدات شاگردان مکتب امام صادق علیه السلام است. در گزارش های تاریخی از جابربن حیان به عنوان بنیانگذار علم شیمی و از ابن هشام به عنوان بنیانگذار علم اصول و مانند آن یاد می شود که بیانگر میزان نقش امام صادق علیه السلام در ایجاد نهضت علمی تولید تولید علم و جنبش نرم افزاری در جهت تمدن سازی است(کیهان)

تحول فرهنگی،لازمه تولید علم

هیچ دینداری نیست که در جست و جوی راهی برای احیای عظمت و شکوه و معنویت دین خود در عرصه اجتماعی بناشد و پیروزی دین خود را در نبرد با سایر نظام ها نبیند و دنبال نکند.ادیانی که امروز چیزی جز نام از آنها باقی نیست یا حتی به کل فراموش شده اند چه بسا روزی در پی گسترش عظمت و شکوه خود در سراسر جهان بوده اند و شاید هم موفق بوده اند.اما بالاخره دوران گوشه نشینی و ازمهلال آنها سر رسیده و سرنوشت به دست زمانه داده اند.تا آنجچه قرار بوده پیش آید بر آنان روا داشته شود.
در این راستا دیندارانی هم بوده اند که در راه گسترش دین خ.ود همه جانبه تلاش کردند و به دفاع پرداختند.حتی اگر دین آنها راه غلطی را میپیمود،اما به خاطر اندیشه خود به دفاع پرداختند و در این راستا به موفقیت هایی نیز دست یافتند.
یکی از آفات دین ،دنیا دارانی بوده اند که در برابر دین دارانی قد علم کردند که توان دفاع از دین خود را نداشتند.دنیا دارانی که اندیشه دین داران را مانع رسیدن به اهداف دنیایی خود میدانستند،به نوعی سعی کردند که اندیشه آنها را تحریف کنند یا به گونه ای تغییر دهند که ابعاد آن با دنیای دنیاپرستان تقابلی نداشته باشد.ابنگونه است که نظریه حدایی دین از سیاست مطرح میشود تا هم دین داران به دین خود باشند و دنیا داران هم به دنیای خود دلخوش باشند.این یک بعد قضیه بود.اما الان سراغ بعد بعدی میرویم.

امام صادق،قوه اندیشه و عقل

امام صادق،قوه اندیشه و عقل

دوران زندگی امام صادق دورانی بود که رویایی به واقعیت پیوست که میتوان آن را یک نمونه بارز از هدفی دانست که پیامبر اکرم در دوران رسالت همیشه به دنبال تحقق آن بودند.در این دوران اندیشمندان بسیاری در دامان اسلام پرورش یافتند که اکنون نظریات آنها اساس و بنای بسیاری از نظریاتی است که دانشمندان معاصر در بسیاری از زمینه های علمی مطرح میکنند.بسیاری از کتب آنها در بزرگترین و معتبر ترین دانشگاه های جهان تدریس میشود.نسخه هایی ترجمه آنها به زبان بین الملل سالهای سال به طول می انجامد.

یکی از مولفه های اصلی دوران زندگی امام صادق را میتوان ترویج اندیشه های فلاسفه یونانی در سرزمین های اسلامی دانست که خود سالها اساس مباحثات جریان های مختلف فکری شمرده میشد.امام صادق علیه السلام نیز به دنبال رسالت پدرانشان فعالیتی را آغاز نمود که به دنبال آن شاگردانی تربیت شدند که در آینده خود رهبران جریان های فکری آن دوران شناخته میشدند و خدمات ارزنده آنها به این جنبش فکری بر تقویت بنیان های علمی نسل بعد آنها افزود.